کتاب عقل سیاسی ایران و هویت خواهی کوردها در سه بخش، متشکل از هشت فصل با یک مقدمه و نتیجه گیری مفصل است. این کتاب جلد اول از پژوهشهایی است که در صدد بازسازی تاریخ سیاسی و فرهنگ کورد در تعامل و تقابل آن با تمدن ایرانی است.
مستوره اردلان
ماه شرف خانم مستوره اردلان (زاده ۱۱۸۴ (۱۸۰۵) ، درگذشته ۱۲۲۷ (۱۸۴۸)) شاعر، نویسنده و تاریخ نگار کورد بود.وی در شهر سنندج چشم به جهان گشود و از شاهزادگان دربار اردلان به مرکزیت سنندج بود. زبانهای کوردی، فارسی وعربی را نزد پدرش ابوالحسن بیگ قادری آموخت. همسرش خسروخان اردلان حاکم امارت بود و با مرگ وی امارت اردلان دچار دخالتهای قاجار شد. با هجوم قاجار به امارت اردلان در سده ۱۹، مستوره همراه با خانوادهاش به امارت بابان در سلیمانیه کوچ کردند. پسرش رضا قلیخان، جانشین خسروخان اردلان توسط قاجارها به زندان افتاد. دویستمین سالگرد وی در(هەولێر) در طی جشنوارهای به یاد وی برگزار شد.
پیشینه
ابوالحسن بیگ پدر ماه شرف خانم از سوی پدر از خوانین درگزین همدان بود که جد بزرگ آنان قادر نام زمان شاه سلطان حسین صفوی (۱۷۲۲-۱۶۹۳ / ۱۱۳۵-۱۱۰۵) از همدان به سنندج مهاجرت کردهاست. میرزا عبدالله رونق این مهاجرت را در سال ۱۱۲۰ هـ.ق مطابق ۱۷۰۸ میلادی نوشتهاست، بخش دیگری از درگزینیها به سلیمانیه عراق کوچ کردند و امروز محلهٔ درگزین به نام آنان است. حاج رجب علی کلانتر جد بزرگ مستوره در زمان احمد خان فرزند سبحان وردی خان مصادف با حکومت نادر شاه (۱۷۴۳-۱۷۴۰ / ۱۱۵۶-۱۱۵۳) مرد با نفوذی در دستگاه حکومت اردلانها بودهاست. محمد آقای ناظر کوردستانی پدربزرگ مستوره یکی از شخصیتهای بلند مقام بود که پنجاه سال هم عصر با چند تن از والیان مسئولیت آرامش داخلی و مرزهای کوردستان و دخل و خرج و اداره ولایت را بر عهده داشته و در تمام جنگها به همراه خسروخان بزرگ به جنگ و پیکار مشغول بودهاست.
زندگی
ماه شرف خانم در سال ۱۲۲۶ قمری (برابر با۱۱۸۴خورشیدی و ۱۸۰۵ میلادی)، زمان حکومت امان الله خان والی اردلان در خانواده اهل فرهنگ قادری در سنندج به دنیا آمد و به تحصیل و تربیتش همت گماشتند و برخلاف سنت دیرین و جاری زمان، ماه شرف خانم را هم سطح با مردان به آموختن علوم متداول زمان تشویق و ترغیب نمودند، دیری نگذشت که این زن توانمند و با استعداد در ردیف ادیبان و سخن سنجان قرار گرفت و در عفت و پاکدامنی و آشپزی و خانه داری و خصایص و صفات خاصهٔ زنانگی جزو زنان مجرب و کارکشته گردید.
مستوره با ذوق و قریحهٔ شعریش توانست با سرودن قصائد نغز و غزلیات آبدار با شاعران نامدار زمان خود مقابله کند و در تاریخ نویسی پا به پای مورخین در عرصهٔ وقایع نگاری جلوه نماید. میرزا علی اکبر منشی دیوان غزلیات مستوره را بیست هزار بیت دانستهاست. میرزا علی اکبر وقایع نگار در شرح حال او مینویسد: سزاوار است نام مستوره به خاطر فضل و کمال و خط و ربط و شعر و تاریخ نگاری اش در ردیف زنان برجسته و مورخین نامدار قرار گیرد.
ماه شرف خانم در هفده سالگی به اجبار به عقد و ازدواج خسرو خان فرزند امان الله خان بزرگ درآمد. میرزا علی اکبر منشی مینویسد: «مستوره چون شأن و شایستگی خود را برابر با مردان روزگار میدانست از این مواصلت و مزاوجت امتناع داشت تا اینکه خسروخان پدر و جد او را همراه چند تن از بستگان به زندان انداخت و ابوالحسن بیگ را مجبور به پرداخت جریمهٔ سی هزار تومان نمود و شرط استخلاص آنان را منوط به عقد مستوره نمود، مستوره به ناچار بدین مزاوجت تن در داد و جز تسلیم در مقابل استخلاص پدر و جدش راه دیگری نداشت در حالی که خسرو خان پیش تر با حسن جهان خانم بیست و یکمین دختر فتحعلی شاه قاجارازدواج کرده بود و از او سه پسر به نامهای رضا قلی خان، امان الله خان و احمد خان و سه دختر به نامهای خانم خانمها که زن اردشیر میرزا برادر محمد شاه قاجار بود و دیگری عادله خانم همسر حسین خان والی شیراز و سومی آغه خانم داشت.
حسن جهان خانم زنی بود ادیب و شاعر و سیاستمدار و صاحب قدرت و مسلط بر زندگی خسروخان. مستوره بیشتر اوقات خود را به مطالعه و سرودن شعر و نوشتن تاریخ میگذرانید و چون خسرو خان نیز شاعر بود بیشتر او را بدین کار تشویق مینمود، رفته رفته مستوره به خسروخان علاقه مند شد. ماه شرف خانم در میان شاعران فارسی زبان با یغمای جندقی ارتباط شعری داشت و با سید عبدالرحیم مولوی که از بزرگان مکتب شعر گورانی است آشنا بود زیرا هر وقت سید عبدالرحیم مولوی به دیدار دوستانش غلامشاه خان اردلان و رضا قلی خان اردلان به سنندج میآمد از مستوره نیز دیدن میکرد و او را تشویق مینمود تا شعر کوردی گورانی بگوید. اشعار مستوره به علت پختگی و استحکام و زیبایی در کوردستان بابان دست به دست میشد، نالی شاعر معروف کورد سورانی سرا در اشعارش ضمن ستایش مستوره با گوشه و کنایه و طنز میخواست از حرمت او بکاهد اما برخلاف میلش موجب اشتهار و معروفیت مستوره در شعر و ادب گردید.
برای ماموستا هیمن رهرو نستوه راه عشق و آزادی
۳۷سال قبل در چنین روزی قلب مهربان ومالال از عشق به آزادی وبرابری یکی از الهام بخش ترین چهره های فرهنگی و شاعر پرآوازه ونامدار کوردستان ماموستا هیمن از طپش ایستاد.او یکی از دلداگان آزادی و رهایی ملت ما و از مهم ترین مدافعان برابری حقوق انسان ها و مخالف جدی سلطه مطلق مرسالارانه در عرصه اجتماع و سیاست و…بود.
🏴(٨١)امین سالگرد قتلعام درسیم:
🔳دولت وقت ترکیه دستور قتل عام کوردها را در مجلس صادر کرد
▪️در سال ١٩٣٧ در چنین روزی درسیم شاهد رویدادی دردناک بود که از آن به عنوان شروع قتل عام درسیم یاد میشود. در خلال سالهای ١٩٣٧ تا ١٩٣٨ بین ۵٠ تا ٧٠ هزار تن از “کوردهای علوی” درسیم توسط حکومت وقت ترکیه قتل عام شدند.
▪️واقعه قتل عام دِرسیم یکی از دردناکترین صفحات تاریخ کوردستان است.
▪️حکومت وقت ترکیه پیش از سال ١٩٣٧ تدارکات انجام یک کشتار جمعی خونین را فراهم دیده بود.
▪️در این زمینه گزارشها و برنامههایی طرحریزی شدند و هدف نهایی نسل -کشی کوردهای درسیم بود.
▪️ترکیه حتی قصد داشت به دلایل امنیتی آن منطقه را به کلی خالی از سکنه کند و به این منظور قوای سیاسی و نظامی خود را بسیج کرده بود.
▪️گفته میشود اسناد مربوط به قتل- عام درسیم در بایگانی حکومتی جمهوری ترکیه وجود دارند که نشان میدهند دستور حملات صورت گرفته در چهارم می ١٩٣٧ از سوی مجلس و شورای وزیران صادر شده، البته این اسناد همیشه محرمانه نگه داشته میشوند.
▪️برخی آمارها حاکی از قتلعام حدود ۵٠ تا ٧٠ هزار نفر در حملات نیروی هوایی و زمینی ترکیه به درسیم است اما حکومت ترکیه مدعیست که ١٢ هزار نفر در این جریان کشته شدهاند.
▪️هزاران نفر از کسانی که در آنزمان از این واقعه جان سالم به در بردند نیز به شهرهای مانیسا، دنیزلی، اَسکی شَهیر و بالِک اَسیر تبعید شدند.
▪️بعد از گذشت سالها از این رویداد هولناک انتشار صدای ضبط شده یک مقام پلیس وقت ترکیه بنام احسان صبری چاقلایانگیل نحوه برخورد رژیم وقت ترکیه با مردم دِرسیم را بازگو میکند.
▪️وی در این نوار ضبط شده میگوید: در غارها پنهان شده بودند ولی ارتش با پرتاب نوعی گاز در داخل غارها آنها را مانند موش سم پاشی کرد. از بچههای
٧ ساله تا ٧٠ سالهها در درسیم سر بریده شدند.
▪️با وجود آنکه ٨١ سال از این رویداد گذشته اما هنوز هم درسیم از زخمهای این اقدام وحشیانه در عذاب است.
▪️یکی از غارهای معروفی که انسان- های زیادی در آن کشته شدند غاری بنام “قَمَر” است که اهالی درسیم هر ساله در چنین روزی با حضور در این غار ضمن گرامیداشت یاد قربانیان نسل کشی خواهان قبول رسمی این قتل عام از سوی آنکارا میشوند
🔴 ترجمه آهنگ ما کورد هستیم از احمد کایا:
Kürd'üz ölene kadar
تا به مرگ کورد هستیم
Kürd'üz sonuna kadar
تا به آخر کورد هستیم
Vallahi barışı özledik
به خدا قسم ما دلتنگ صلح هستیم
Vallahi Apo'yu özledik
به خدا قسم ما دلتنگ آپو هستیم
Insanız biz ölene kadar
تا به مرگ انسان هستیم
Insanız biz sonuna kadar
تا به آخر انسان هستیم
Vallahi barışı özledik
به خدا قسم ما دلتنگ صلح هستیم
Vallahi biz dost'u özledik
به خدا قسم ما دلتنگ دوست هستیم
Yaşamak tek başina birşey değil
زندگی کردن به تنهایی ارزشمند نیست
Yaşamak karı koca olarak yaşamak da birşey değil
زندگی کردن بصورت زن و شوهری ارزشمند نیست
Yaşamak onurunla, namusunla, ulusal kimliğinle halkınla yaşamaktır
زندگی کردن با شرف و با ناموس و با هویت ملی به خلق زندگی کردن است
onurlu yaşamaktır
زندگی شرافتمندانه است
Ve biz bedeli ne olursa olsun
و تاوانش برایمان هرچه می خواهد بشود
Yaşamımızın hiçbir zerresinde ne Türkiye ne de Türk düşmanlığı yaptık
در زندگیمان هیچ ضرری و هیج دشمنی به ترکیه و مردم ترک انجام ندادیم
Ama biz, hayatımızın başladığı noktadan bugüne kadar
ولی ما از آغاز نقطه زندگیمان تا به امروز
Bağımsız, demokratik bir ülkenin yaşamak istedik
زندگی در کشوری آزاد و دمکراتیک را خواستیم
Ve buna az kaldı arkadaşlar
و به این هدف زمان کمی مانده دوستان
14جۆزەردان2723کوردی
گویش کوردی کورمانجی لهجە شکاکی تقدیم بە همراهان مهربان جان
وەلات چقاس خوەش وو رندە کەچکێ لێ لێ
مرۆڤ تێدا سەربلندە دەلالا لێ لێ
لێ من نە رەز و نە پەزە کەچکێ لێ لێ
جێھ وو وارێ من قەت تونە دەلالێ لێ لێ
ئەز دزانم وەلات خوەشە لاوکۆ لۆ لۆ
بێ وەلات ژیان نامەشە لاوکۆ لۆ لۆ
هەرن وەلات رزگار بکن لاوکۆ لۆ لۆ
کەس نامێ ب بەختا رەشە دەلالۆ لۆ لۆ
دەستێ من و داوا تەیە کەچکێ لێ لێ
خەو و خوارنا من تونە دەلالێ لێ لێ
دەستێ خوە د دەستێ من دە کەچکێ لێ لێ
ئەو دۆزا یا من و تەیە هەڤالێ لێ لێ
دەستێ من د دەستێ تە دا لاوکۆ لۆ لۆ
تە کەنگێ گۆت من گوھ نەدا دەلالۆ لۆ لۆ
گاڤا تە گۆت من گۆت فەرموو لاوکۆ لۆ لۆ
پشت رە بریارا دۆزا خوە (دەلالۆ) هەڤالۆ لۆ لۆ
مرم ب گلی و گازنجان کەچکێ لێ لێ
بووم شڤانێ کول وو دەردان دەلالێ لێ لێ
هەنەک رابوون دۆز ئاژۆتن کەچکێ لێ لێ
زوو وەستین د نیڤێ بەردان کەچکێ لێ لێ
سۆند خوارن ناڤێ کوردستان لاوکۆ لۆ لۆ
ئەو سۆزا قەت نێیە/نایێ بەردان دەلالۆ لۆ لۆ
ئەو فێر بوون ب فکرا شیرین دەلالۆ لۆ لۆتێ هلدان ئالا کوردستان لاوکۆ لۆ لۆ
🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺
فارسی
👎👎👎👎
*بیشتر به یک خواب آشفته و کابوس میماند تا واقعیت...!!!*
*جهان اسلام ...:*
به یک و نیم میلیارد دوست ، برادر و خواهر که به خون یکدیگر تشنه اند ، جهان اسلام گفته میشود...!؟*
1جۆەزەردان2723کوردی
با سلام خدمت شما دوستان عزیز