کشتار دِرسیم در میانه سال‌های ۱۹۳۷ و ۱۹۳۸ در جایی که اکنون استان تونج‌ایلی نامیده می‌شود روی داد. در این سال‌ها ۶۵ تا ۷۰ هزار تن از کوردهای زازا توسط ارتش ترکیه کشته و1 هزاران نفر تبعید شدند. سید رضا از کوردهای زازا رهبر اعتراضات بود. برخی آمارها حاکی از قتل‌عام حدود ۵۰ تا ۷۰ هزار نفر در حملات نیروی هوایی و زمینی ترکیه به درسیم است اما دولت ترکیه ادعا می‌کند که تعداد کمتر بودن کە در این جریان کشته شدند.

قیام درسیم ۱۹۳۷/۱۹۳۸

خبرگزاری فرات وابسته به حزب کارگران کوردستان مدعی شده‌است که در گزارش‌های محرمانه بدست آمده از تاریخ ۴ می ۱۹۳۷ از هیئت وزیران و مجلس ترکیه آمده‌است:

بایستی درسیم محاصره شود. کوردها بایستی در جامعه ترک ذوب شده و مستحیل شوند. بایستی نیروهای نظامی به جستجو در درسیم اقدام کرده و ضمن بررسی غارهایی که مردم در آن‌ها پناه می‌گیرند، تمامی راه‌ها، سنگرها و اراضی مردم نیز مورد کنترل قرار گیرند.

خبرگزاری فرات همچنین مدعی شده‌است که در صدای ضبط شده یک مقام پلیس وقت ترکیه بنام احسان صبری چاقلایانگیل که پس از گذشت سال‌ها از رویداد کشتار درسیم منتشر شده، او می‌گوید:

در غارها پنهان شده بودند ولی ارتش با پرتاب نوعی گاز در داخل غارها آن‌ها را مانند موش سم پاشی کرد. از بچه‌های ۷ ساله تا ۷۰ ساله‌ها در درسیم سر بریده شدند.

بر پایه مجله تحقیقات نسل‌کشی، با رهبری گروه ترکان جوان برنامه از میان بردن هویت مردم کورد، بیرون راندن آن‌ها از سرزمین اجدادیشان و جابجایی آن‌ها در گروهای کوچکتر انجام شده‌است.در این دوره مردم کورد مجبور به جابجایی و پیاده‌روی‌های مرگ‌آور و اجبار به ترک کردن گردیدند. ترکان جوان این برنامه را در درازای جنگ جهانی اول اجرا کردند که در طی آن ۷۰۰ هزار کورد و زازا مجبور به جابجایی اجباری شدند. در میان این جابجایی‌های اجباری، حدود ۳۵۰ هزار نفر از آنان از بین رفتند. این کوردها توسط گروه ترکان جوان مجبور به راهپیمایی‌های مرگ‌آور شبیه به آنچه برای ارامنه اتفاق افتاد شدند.که بخشی از برنامه‌ای بود که برای از بین بردن هویت کوردها در ترکیه انجام شد. همچنین این جنبش دلیلی است بر نگاهی که دولت ترکیه تا سال ۱۹۹۱ به کوردها داشته‌است. در تلاشی برای انکار هویت کوردها دولت ترکیه تا سال ۱۹۹۱ کوردها را جزو ترک‌های کوهستانی رده‌بندی می‌کرد.

کوردهای کورمانج به این استان درسیم می‌گویند. بعد از سرکوب قیام درسیم در سال ۱۹۳۷ تا ۱۹۳۸ دولت ترکیه نام تاریخی درسیم (در کوردی : دَرِ سیم، دروازه نقره‌ای) را به تونجلی (زمین برنزی) تغییر داد. نام‌گذاری این شهر تونجلی همواره باعث دعواهای سیاسی بوده‌است. مقامات محلی در ماه مه ۲۰۱۹ تصمیم گرفتند نام اصلی کوردی درسیم را به شهر بازگرداندند اما فرماندار گفت که نامی درسیم خلاف قانون است.

نە میبخشیم و نە فراموش میکنیم

 

ژاکان باران

کشتار درسیم